Yanaev không tiện trực tiếp can thiệp vào cuộc tranh chấp ở Síp, huống hồ không có tổng thống của một quốc gia nào lại đến thăm một đất nước đang chìm trong nội chiến. Đó không phải là một lựa chọn khôn ngoan. Vì vậy, kênh liên lạc giữa Yanaev và Tổng thống Síp Clerides buộc phải thông qua đặc phái viên của tổng thống. Đây cũng là lý do Yanaev cần Primakov trở lại với vai trò cố vấn chính sách đối ngoại. Trong một số vấn đề mà lập trường chưa rõ ràng, Primakov đã chứng tỏ mình hữu dụng hơn nhiều so với các ban ngành đối ngoại của Liên Xô.

Đây cũng là lần hòa giải chính trị đầu tiên của Primakov sau chuyến thăm Saddam Hussein trước khi Chiến tranh vùng Vịnh nổ ra năm 1991. Khi ông đến Baghdad, toàn thành phố đã ở trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu, xe tăng và xe bọc thép tuần tra khắp nơi. Đoàn xe của Primakov được quân đội hộ tống đến dinh thự của Saddam. Tình cảnh ở Síp hiện tại cũng tương tự. Chỉ khác là Síp không có vùng cấm bay; không quân Anh vẫn luôn kiểm soát bầu trời, dù nhiều chuyến bay đến và đi khỏi Síp đã bị hủy bỏ sau khi nội chiến bùng nổ.

Khi máy bay lăn bánh vào đường băng, Primakov ngạc nhiên nhận ra toàn bộ sân bay chìm trong một sự im lặng đáng sợ. Có vẻ như sau khi chiến tranh bắt đầu, Nicosia cũng rơi vào cảnh "cây cỏ đều là binh lính" như Baghdad năm xưa.

Khi Primakov bước xuống máy bay, sân đỗ đã chật cứng xe bọc thép, binh lính cầm súng trường đứng gác khắp nơi. Đại diện Bộ Ngoại giao Síp đã đích thân ra sân bay đón Primakov và bày tỏ lời xin lỗi.

"Thật xin lỗi, Síp hiện đang trong tình trạng nội chiến. Việc Đặc phái viên Primakov phải đặc biệt từ Moscow đến một nơi hỗn loạn như thế này thực sự là lỗi của chúng tôi." Viên chức ngoại giao nói với một giọng điệu đầy áy náy.

"Không sao đâu, đây vốn là trách nhiệm của tôi, vì tình hữu nghị giữa Síp và Liên Xô." Primakov không bận tâm đến lời của viên chức ngoại giao. Ông đã từng đặt chân đến những nơi nguy hiểm hơn nhiều ở Trung Đông, một cuộc nội chiến ở Síp liệu có đáng để ông phải sợ hãi? Tuy nhiên, trên đường đến phủ tổng thống, Primakov vẫn nắm bắt được không ít thông tin về tình hình nội chiến qua lời kể của viên chức ngoại giao.

Kể từ khi hạm đội Mỹ rút khỏi vùng biển Síp, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ đồn trú tại Síp đã bắt đầu phản công. Đồng thời, viện trợ từ Ankara cũng liên tục được vận chuyển đến Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ Bắc Síp, biến cuộc chiến vốn dĩ một chiều thành một cuộc giằng co ác liệt.

Mặc dù phía Síp có sự viện trợ của quân đội Hy Lạp, nhưng sự chênh lệch sức mạnh quá lớn khiến Síp khó có thể giữ được hai thành phố đã chiếm được. Hiện tại, Tổng thống Clerides chỉ muốn kết thúc chiến tranh sớm, quay lại bàn đàm phán để giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, chính quyền đối lập lại không hề có ý định đó.

Với sự hỗ trợ của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, phe này đang gấp rút muốn mở rộng thành quả chiến đấu, không chỉ giành lại Morphou và Lefka mà còn tham vọng chiếm thêm nhiều lãnh thổ hơn nữa, nhằm hoàn thành giấc mơ thôn tính toàn bộ Síp.

Và Thổ Nhĩ Kỳ cũng hết lòng viện trợ cho phe này ở Síp để hoàn thành giấc mơ ấy. Ai mà không muốn biến Síp thành một phần của Thổ Nhĩ Kỳ chứ. Như vậy, Maziyer sẽ có được một bàn đạp vững chắc trên biển Aegean, giúp ông ta mở rộng ảnh hưởng ra mọi khu vực thuộc Địa Trung Hải.

Sau khi nghe viên chức ngoại giao trình bày, Primakov cuối cùng cũng nắm rõ mức độ nghiêm trọng của tình hình Síp hiện tại. Nói tóm lại, Clerides đã quá tin vào lời hứa của Mario, dẫn đến cục diện nan giải như hiện tại. Primakov rất lấy làm tiếc về tình hình này, và cũng đã hiểu ra lý do Yanaev cử ông đến Nicosia.

"Còn bao lâu nữa tôi mới có thể diện kiến Tổng thống?" Primakov cung kính hỏi.

"Khoảng nửa tiếng nữa, thưa ngài. Tổng thống đang chờ ngài ở phòng làm việc." Viên chức ngoại giao trả lời với vẻ tôn kính.

Nửa giờ sau, Primakov được Bộ trưởng Ngoại giao đưa đến văn phòng Tổng thống Síp. Căn phòng làm việc của Tổng thống được bài trí sang trọng, lộng lẫy, nơi Clerides đang cau mày hút thuốc một mình. Vừa thấy Primakov, ông vội vàng dập tắt điếu thuốc, nở nụ cười và đứng dậy đón tiếp. Hai bên lập tức chuẩn bị đi thẳng vào vấn đề chính, thảo luận về sự hợp tác giữa Liên Xô và Síp.

Ngay sau khi gặp Clerides, Primakov đã bỏ qua các nghi thức chào hỏi xã giao, đi thẳng vào vấn đề với vị Tổng thống đang ưu tư: "Tôi nghe nói kể từ khi Mỹ rút hạm đội khỏi vùng biển Síp, tình hình nội chiến Síp đang dần xoay chuyển. Vậy, ai sẽ là người phải trả giá cho cuộc nội chiến này?"

Primakov hiểu rõ, những việc mà Clerides đã l��m từ trước đến nay đều khiến ông không còn đường lui. Một khi ông thỏa hiệp, Síp sẽ phải chịu một đòn giáng hủy diệt.

"Ai sẽ là người trả giá ư?" Clerides cười khổ, để lộ vẻ mệt mỏi sau nhiều đêm không ngủ. Ông ho vài tiếng, rồi đáp: "Đặc phái viên Primakov, ông có biết một khi chúng tôi chọn thỏa hiệp, hậu quả sẽ ra sao? Các cuộc tấn công của quân đội Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không dừng lại. Họ sẽ đòi lại Morphou và Lefka, sau đó tiếp tục tiến về phía Nam, hệt như cuộc nội chiến năm 1973. Với tham vọng ngút trời, e rằng lần này Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không chỉ dừng lại ở việc cướp đi 30% lãnh thổ như trước."

"Vậy còn phía Hy Lạp thì sao? Họ không có bất kỳ sự hỗ trợ nào ư?" Primakov hỏi.

"Hy Lạp ư?" Clerides ngả người vào ghế sofa, thở dài than thở với Primakov: "Hy Lạp có đáng kể gì? Chẳng lẽ chúng tôi còn có thể trông cậy vào sự viện trợ vô tư của Hy Lạp ư? Quân đồn trú Hy Lạp ở Síp quá ít ỏi, hơn nữa sự viện trợ của Hy Lạp cũng chỉ dừng lại ở mặt quân sự. Quân đồn trú Thổ Nhĩ Kỳ ở Síp lên tới 30.000 người, l��m sao mà so sánh được?"

Lời nói của Clerides khiến Primakov rơi vào im lặng. Ông không ngờ tình hình Síp lại phức tạp hơn nhiều so với những gì mình tưởng tượng, và giờ ông đã hiểu vì sao Yanaev lại đưa ra một kế hoạch khó tin đến thế.

"Hiện tại, chúng ta chỉ có thể tự lực cánh sinh mà thôi," Clerides từ từ nói. "Chúng tôi đã đóng cửa sân bay quốc tế Nicosia, toàn bộ Síp đã bước vào tình trạng tổng động viên khẩn cấp. Chúng tôi sẽ kêu gọi tất cả người dân Hy Lạp chiến đấu vì ngôi nhà của mình. Trước đây chúng tôi đã nhân từ tiếp nhận những người Hồi giáo đáng nguyền rủa này, vậy mà giờ đây họ lại muốn đuổi cùng giết tận chúng tôi!"

Mâu thuẫn giữa người Thổ Nhĩ Kỳ và người Hy Lạp có thể truy ngược về nguồn gốc rất sâu xa. Về mặt lịch sử, cư dân Síp chủ yếu là người Hy Lạp di cư đến từ thời cổ điển, và ngay cả dưới sự cai trị của Đế quốc Byzantine, họ vẫn không đánh mất bản sắc văn hóa Hy Lạp. Khi Đế quốc Byzantine sụp đổ, Cộng hòa Venice đã nắm quyền kiểm soát Síp trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, vào cuối thế kỷ 16, khi Liên minh Công giáo bị Đế quốc Ottoman đánh bại, người Thổ Nhĩ Kỳ đã chiếm đóng vùng đất này và tiến hành di cư một lượng lớn dân cư đến đây. Xung đột sắc tộc giữa người Thổ Nhĩ Kỳ và người dân địa phương Síp, cùng với chính sách Hồi giáo hóa mà Đế quốc Ottoman thực hiện, đều đã gieo mầm bom hẹn giờ cho mâu thuẫn tôn giáo và sắc tộc lâu dài ở Síp.

Nói cách khác, từ thế kỷ 16, mầm mống hận thù đã được gieo rắc trên đất Síp, và mãi đến khi Síp giành độc lập, chúng mới bén rễ, nảy mầm và bùng phát dữ dội.

Sau thất bại trong Chiến tranh Nga-Thổ, Síp bị nhượng lại cho Anh. Làn sóng phi thực dân hóa sau Thế chiến thứ hai cuối cùng đã đưa Síp trở thành một quốc gia độc lập vào những năm 1960. Tuy nhiên, Hiệp định Zurich năm 1959, được ký kết giữa ba bên Thổ Nhĩ Kỳ, Anh và Hy Lạp, mục đích đơn thuần là để kiềm chế lẫn nhau nhằm đảm bảo độc lập của Síp không bị xâm phạm. Tuy nhiên, Síp dường như chưa bao giờ thực sự độc lập. Síp, với hai dân tộc chính là người Hy Lạp và người Thổ Nhĩ Kỳ, sau khi độc lập lại trở thành trung tâm đấu tranh của chính hai dân tộc này. Chính phủ liên minh Hy-Thổ không thể đạt được sự đồng thuận trong nhiều vấn đề, xung đột đổ máu không ngừng. Xung đột quy mô lớn năm 1963 đã trực tiếp khiến người Thổ Nhĩ Kỳ ở Síp mất quyền kiểm soát chính trị.

Năm 1974, một tổ chức cực đoan yêu nước của Hy Lạp đã phát động cuộc đảo chính, lật đổ chính phủ đương thời và đưa những phần tử cực đoan này lên nắm quyền. Đây cũng là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cuộc xâm lược của Thổ Nhĩ Kỳ vào cùng năm đó.

Vào tháng 7 và tháng 8 năm 1974, Thổ Nhĩ Kỳ hai lần xâm lược Síp, trực tiếp khiến 37% lãnh thổ Síp bị chiếm đóng, và gây ra thương vong lớn cho dân thường gốc Hy Lạp. Để trả thù cho việc bị người Hy Lạp áp bức suốt thời gian dài, những người Hồi giáo Thổ Nhĩ Kỳ đã thực hiện một cuộc thanh trừng sắc tộc hết sức kinh hoàng trong cuộc xâm lược này.

"Họ đã cướp đi đất đai sinh sống của chúng tôi, thiên đường mà chúng tôi đã an cư lạc nghiệp bao đời, nhưng những người Hồi giáo đó đã đáp trả lại bằng điều gì? Đó là những cuộc thảm sát tàn khốc!"

Chẳng trách sao Clerides lại nói rằng không một người Hồi giáo nào trên đất Síp là vô tội. Tất cả họ đều phải chịu trách nhiệm về cái chết của những người Hy Lạp vô tội!

Đợi đến khi Clerides ngừng than vãn, Primakov mới lên tiếng với ông: "Chúng tôi rất thông cảm với tình hình hiện tại của Síp. Tôi nghĩ nếu Liên Xô có thể giúp Síp giải quyết vấn đề này một cách thỏa đáng, thì Síp sẽ có điều gì để đền đáp lại không?"

"Hả? Ý ông là sao?" Clerides cảnh giác hỏi.

"Chúng ta có thể giúp Síp và chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ phía Bắc đạt được một thỏa thuận ngừng bắn, nhưng tôi muốn nhìn thấy thiện chí của các ông." Primakov từ từ tiết lộ những điều kiện mà Yanaev đã giao phó cho ông.

Clerides đáp: "Nếu Liên Xô có thể đảm bảo an toàn cho chính quyền Síp, thì Síp sẵn sàng chấp nhận mọi điều kiện mà Liên Xô đưa ra, ngoại trừ những yêu cầu đe dọa đến sự toàn vẹn chủ quyền quốc gia."

"Tốt!" Primakov đang chờ đợi câu trả lời này. Ông sốt ruột nói: "Phía Liên Xô có hai yêu cầu. Thứ nhất, giúp Síp xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa bờ biển Bastion kiểu mới. Thứ hai, Liên Xô muốn thành lập một căn cứ không quân ở Síp, tương tự như của Anh."

"Hãy tin tôi, Tổng thống Clerides, mặc dù tôi biết các ông rất muốn ra tay tàn sát chính quyền phía Bắc, nhưng thời điểm hiện tại chưa phải là lúc."

Bản chuyển ngữ này là tài sản độc quyền của truyen.free, không được sao chép dưới mọi hình thức.