"Tại sao có thể như vậy?" Joseph trong chốc lát cũng cảm thấy chân tay bủn rủn.

"Quả nhiên đáng thương người tất có chỗ đáng hận. Đất nước này, nếu diệt vong, thật đúng là trời đất không dung! Cái thứ này, chẳng phải còn thâm độc hơn cả lũ giặc ngoại xâm, một tên Thang Ân Bá sao?" Joseph không kìm được thầm nghĩ.

"Thực tế, trong số những người tham gia cuộc khởi nghĩa lần này của chúng tôi, có không ít quý tộc. Sở dĩ họ tham gia là bởi một nguyên nhân lớn: họ cảm thấy luật pháp Nga đã can thiệp quá sâu vào việc họ đàn áp nông nô." Vostochnyy Brovskiy, với tâm lý đã vỡ chẳng sợ tan, dứt khoát nói rõ hơn.

"Nhưng lần trước, ông Wibitski không nói với tôi như vậy." Joseph đáp.

"Ông Bonaparte, Wibitski... Ông ta là người thành thị, hơn nữa đã rời Ba Lan từ rất sớm. Thời gian ông ta ở Pháp và Ý còn dài hơn nhiều so với ở Ba Lan, nên có một số chuyện, tôi đoán chừng ông ta cũng không rõ."

"Việc nông dân Ba Lan và tầng lớp thấp kém không trực tiếp gia nhập hàng ngũ kẻ thù để tấn công các ngài, giống như nông dân Sardinia, đã là một kỳ tích rồi! Hơn nữa, đội ngũ của các ngài rốt cuộc là những ai vậy, ngay cả đất nước mình hình thù ra sao cũng không rõ, vậy mà cũng nằm trong hàng ngũ lãnh đạo, cái này… đây chẳng phải là một lũ bù nhìn sao?" Joseph thầm nghĩ như vậy, nhưng lại mở miệng nói: "Nếu là như vậy, thưa ông Vostochnyy Brovskiy, sự nghiệp của các ngài sẽ thực sự rất khó khăn. Ừm, giờ tôi xin hỏi ngài một vấn đề."

"Xin ngài cứ hỏi, cứ hỏi..." Vostochnyy Brovskiy vội vã đáp.

"Sau này các ngài rốt cuộc định dựa vào ai để phục quốc?" Joseph hỏi. "Dựa vào giới địa chủ, quý tộc của quý quốc, hay dựa vào tầng lớp thấp kém? Các ngài định đi con đường nào?"

"Hai con đường này có gì khác nhau?" Vostochnyy Brovskiy hỏi.

"Nếu các ngài chọn con đường dựa vào giới quý tộc, các ngài cũng chỉ có thể bảo vệ lợi ích của họ, để đổi lấy sự ủng hộ của họ. Nhưng họ đều là những người có đất đai. Ngài biết đấy, cha xứ có thể bỏ trốn, nhưng nhà thờ thì không thể di chuyển. Và để bảo vệ nhà thờ của mình, họ nhất định phải thỏa hiệp với kẻ xâm lược. Bởi vậy, trừ phi cuộc đấu tranh của các ngài luôn đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, nếu không, chỉ cần gặp chút trở ngại, sẽ nhất định có người vì bảo vệ 'nhà thờ' của riêng mình mà cấu kết với kẻ xâm lược. Tôi nghĩ, trong cuộc khởi nghĩa lần này của các ngài, chắc chắn cũng đã xảy ra những chuyện như vậy, phải không?" Joseph nói.

Vostochnyy Brovskiy mặt tối sầm lại, nhẹ gật đầu. Sự thật đúng là như vậy. Khi quân khởi nghĩa bắt đầu gặp trở ngại về mặt quân sự, nội bộ lập tức phát sinh vấn đề. Khắp nơi đều có nội ứng; có khi ngài kể một câu chuyện cười để làm sôi nổi không khí trong cuộc họp quân sự, ngày hôm sau, câu chuyện cười ấy y nguyên xuất hiện trong cuộc họp quân sự do Tô Ốc Lạc Phu chủ trì.

"Tất nhiên, họ cũng sẽ không thực sự bán đứng các ngài hoàn toàn. Thậm chí, họ còn thỉnh thoảng ủng hộ các ngài gây rối, để kẻ xâm lược nhận ra rằng chỉ dựa vào lực lượng của riêng họ để cai trị Ba Lan thì tốn tiền tốn sức. Thà rằng ủy thác Ba Lan cho giới quý tộc Ba Lan cai trị, chỉ cần giới quý tộc Ba Lan có thể nộp thuế đúng hạn cho họ, họ sẽ dễ dàng dung thứ cho Ba Lan có một mức độ 'quyền tự trị' nhất định. Thậm chí không chừng còn có thể có được một 'chính phủ độc lập' mà thực chất là đại diện cho quyền lợi của họ. Dù sao họ cũng biết, dưới sự cai trị của giới quý tộc Ba Lan này, Ba Lan chắc chắn sẽ mãi mãi là một nước yếu, không hề gây uy hiếp cho họ."

Rõ ràng, Vostochnyy Brovskiy không muốn một kết quả như vậy. Thế là ông lại hỏi: "Vậy nếu dựa vào tầng lớp nhân dân thấp kém thì sao?"

"A, dựa vào tầng lớp nhân dân thấp kém ư? Đây chính là phải hạ quyết tâm lớn." Joseph cười nhẹ nói. "Ngài thấy Cách mạng Pháp chứ? Giới quý tộc của chúng tôi so với quý quốc, đã được xem là khá khai sáng rồi, nhưng trong cách mạng, những quý tộc này vẫn cứ bị chém đầu như rạ. Nếu các ngài không có quyết tâm như nước Pháp, đưa tất cả giới quý tộc phong kiến lên máy chém, vậy con đường này tốt nhất đừng nhắc đến."

Vostochnyy Brovskiy trầm mặc. Sau một lúc lâu, ông mới mở miệng nói: "Chẳng lẽ không có một con đường thứ ba để hai bên cùng thỏa hiệp sao?"

"Con đường thứ ba ư? Cái cụm từ này sao mà nghe quen tai thế nhỉ?" Joseph không kìm được nghĩ thầm. "Thế nhưng kiểu người cái gì cũng không chịu nỗ lực, cái gì cũng muốn đạt được, thì dù thế nào cũng sẽ không có kết quả tốt. Bất quá, dù sao đất nước này cũng chỉ là một đối tượng để lợi dụng mà thôi. Nếu bản thân họ không tiến bộ, thì có liên quan gì đến mình đâu? Ừm, dùng câu nói trong Kinh Thánh thì: 'Để máu người kia đổ xuống, tội không tại ta.'"

Nghĩ như vậy, Joseph liền mở miệng nói: "Tôi không biết có hay không con đường thứ ba, có lẽ chính các ngài có thể tìm được. Tôi chỉ quen thuộc hai con đường vừa nhắc đến. Đương nhiên, việc lựa chọn con đường là một vấn đề trọng đại. Các ngài trước tiên có thể về ký túc xá để mọi người cùng nhau bàn bạc, từ từ suy nghĩ. Đối với những con đường khác, chúng tôi cũng có thể cung cấp các loại huấn luyện khác nhau."

Cuộc trò chuyện đến đây là kết thúc. Vostochnyy Brovskiy trở lại chỗ ở, truyền đạt ý của Joseph cho hơn một trăm người đã theo ông đến đây. Điều này lập tức gây ra một cuộc tranh luận lớn trong số họ.

Ngày hôm sau, Vostochnyy Brovskiy nói với Joseph rằng họ vẫn chưa thể đi đến kết quả cuối cùng, nên vẫn cần thêm thời gian. Tuy nhiên, Joseph cũng không sốt ruột, dù sao chi phí ăn ở vẫn phải thu mỗi ngày.

Cuộc tranh luận này kéo dài suốt hai ngày trong nhóm người Ba Lan. Cuối cùng, nhóm người Ba Lan này chia thành hai phe: một phe chủ trương dựa vào giới quý tộc Ba Lan để giữ gìn truyền thống Ba Lan, họ là đa số, gồm hơn chín mươi người; hơn mười người còn lại thì cho rằng nên đi con đường dựa vào tầng lớp nhân dân thấp kém.

Điều đáng chú ý là, phe thứ nhất, tức phe đa số, phần lớn đều đến từ Ba Lan. Còn phe thứ hai thì chủ yếu là các du học sinh đã học tập dài ngày ở Pháp. Rõ ràng họ chịu ảnh hưởng của Pháp nhiều hơn, nhưng e rằng họ chưa chắc đã thực sự hiểu rõ tình hình thực tế của Ba Lan.

Nghe nói khi chính thức chia rẽ, Wibitski, nhân vật đại diện cho phe thứ hai, đã nắm tay Vostochnyy Brovskiy – người bạn thân ngày nào nay lại đứng về phe "quý tộc phong kiến phản động" – và nói: "Dương, đây là lần cuối cùng chúng ta bắt tay. Chúng ta không thể đi chung một con đường, sau này hẹn gặp trên chiến trường!"

Thế là những người Ba Lan đến cùng nhau liền được chia làm hai tiểu tổ, để học tập các kỹ thuật và thủ đoạn khác nhau.

Nói đúng ra, phe của Vostochnyy Brovskiy cũng không hoàn toàn ủng h��� giới quý tộc phong kiến phản động. Phe đó, thực ra phần lớn cũng giống như ông ấy, đều là những người hy vọng có "Con đường thứ ba". Joseph không vạch ra "Con đường thứ ba" cho họ, nên họ đã dùng hai ngày để tự mình tưởng tượng ra một cái gọi là "con đường mới".

Họ chủ yếu học các thủ đoạn ám sát, bởi vì "con đường mới" mà họ hình dung chính là không ngừng phản kháng bằng cách "vốn ít" này, nhằm làm tăng chi phí cai trị trực tiếp của ba nước Nga, Phổ, Áo tại khu vực Ba Lan. Từ đó khiến họ phải áp dụng phương thức ủy trị, giao một phần quyền lợi cho người Ba Lan, sau đó từng bước thực hiện quyền tự trị cho Ba Lan, và dần dần tích lũy sức mạnh. Trong tương lai nếu thiên hạ có biến – mặc dù Joseph đã nói, trong yêu cầu hòa bình của Pháp, không bao gồm Ba Lan – nhưng nếu khi Pháp đạt được hòa bình với các quốc gia khác, mà các quốc gia khác đã bị suy yếu nghiêm trọng, thì Ba Lan có cơ hội hay không?

Đương nhiên, Vostochnyy Brovskiy cũng biết, nếu Ba Lan không cải cách, vậy dù may mắn được phục quốc nhất thời, tương lai cũng sẽ rất ảm đạm. Nhưng chờ Ba Lan độc lập, giới quý tộc kia cũng đâu phải là hoàn toàn không nói đạo lý, hẳn sẽ đồng ý cho mọi người tiến hành cải cách. Chẳng hạn vấn đề đất đai, quốc gia hoàn toàn có thể thu hồi lại; lại chẳng hạn cải cách xã hội, vậy cũng có thể từ từ tiến hành chứ. Nước Nga trước kia phong kiến lạc hậu như thế, thông qua cải cách của Peter Đại đế và Nữ hoàng Catherine, chẳng phải cũng đã trở thành cường quốc sao? Cho nên, dường như, con đường thứ ba thực sự có thể đi được. Còn con đường kiểu Pháp thì thực sự là...

Về phần nhóm người của Wibitski, họ cho rằng cái gọi là "Con đường thứ ba" của Vostochnyy Brovskiy, về bản chất chính là muốn giữ gìn lợi ích của giới quý tộc phong kiến phản động, muốn bảo vệ quyền lợi áp bức, nô dịch nhân dân Ba Lan của họ. Cái gọi là "cải cách trong tương lai", chẳng qua chỉ là lời hoang đường lừa mình dối người mà thôi. Ngay cả bây giờ, khi đất nước đứng trước áp lực diệt vong mà còn không thể quyết định tiến hành cải cách, thì sau khi may mắn phục quốc rồi, làm sao có thể tiến hành cải cách? Về phần việc trước mắt theo đuổi "Tự trị", đó chính là cấu kết với kẻ xâm lược, đơn giản là hành động bán nước! Mà những quý tộc vì một chút lợi ích cá nhân mà có thể làm tổn hại quốc gia, vốn dĩ chính là những kẻ bán nước của Ba Lan. Họ lại đi dựa vào những kẻ này, chẳng khác nào làm chó săn cho lũ bán nước! Bởi vậy, phe Wibitski cho rằng, Ba Lan muốn cách mạng thành công, không những phải đưa tất cả quý tộc lên máy chém, mà còn phải đưa cả những kẻ tay sai của quý tộc này lên máy chém.

Dù số lượng ít ỏi, nhưng nhiệm vụ học tập của phe Wibitski lại càng nặng nề. Ngoài việc học các kỹ xảo trinh sát và phản điều tra, họ còn phải học các công tác như xây dựng tổ chức và tuyên truyền cổ động. Joseph thậm chí còn sắp xếp cho họ đi Ý thực tập, hỗ trợ quân đoàn Ý của Napoleon trong việc xây dựng "khu tự trị dân chủ" tại các vùng kiểm soát. Các loại kỹ xảo tác chiến thì lại cần phải học sau. Tuy nhiên, Joseph thực ra cũng không đánh giá cao tiền đồ của cả hai phe này.

"Dù sao thì cũng chẳng có gì to tát, tất cả cũng chỉ là pháo hôi mà thôi."

Những người Ba Lan cứ thế được sắp xếp ở lại trong trại huấn luyện, chỉ là trong nội bộ họ đã phát sinh một cuộc chia rẽ nghiêm trọng. Còn về những ảnh hưởng sau đó, ừm, đó tất nhiên chính là những cuộc đấu tranh rộng khắp và sâu sắc đã diễn ra ở Ba Lan sau này. Joseph về sau đã từng rất "làm màu" khi trích dẫn một câu nói như vậy: "Ta đến không phải để mang hòa bình đến thế gian, nhưng để mang gươm giáo đến. Vì ta đến để khiến con trai chống lại cha, con gái chống lại mẹ, nàng dâu chống lại mẹ chồng. Kẻ thù của con người chính là người trong gia đình mình." Ít nhất, điều này ở Ba Lan, ông ta đã thực sự làm được.

Bản dịch này được tài trợ bởi truyen.free, nơi những câu chuyện hấp dẫn được tái hiện một cách sống động.