Vân Diệp đứng ở chân núi nghênh đón các sĩ tử đến khảo thí, nụ cười chưa bao giờ tắt trên môi. Nhìn đám lão học sinh, đại học sinh, tiểu học sinh chỉ thiếu điều ngửa mặt lên trời cười phá lên, người đọc sách ở Đại Đường vốn chẳng nhiều nhặn gì, vậy mà giờ đây, những ai tự cho mình có chút tài năng ở Trường An đều tề tựu về đây cả, khiến thư viện dù không muốn cũng phải trở nên lớn mạnh. Ngồi sau bàn ghi chép, Hứa Kính Tông cũng cười thầm mãi không thôi, chỉ cần nhìn Hoằng Văn Quán gặp vận rủi vì đã bỏ rơi mình là đủ khiến hắn hưng phấn cả đêm không ngủ.

– Học sinh Mã Chu bái kiến Vân hầu.

Một hán tử đen đúa, gầy còm nhưng giọng nói lại rất vang, thấy Vân Diệp cũng không có chút rụt rè nào. Mặc dù mặc áo gai, đi giày cỏ, hắn vẫn kiên trì dùng lễ nghi của học sinh bái kiến:

– Nhìn ngươi quần áo rách nát, nhưng chí cầu học không đổi, ý chí ấy đáng khen. Học sinh thư viện tuy đều xuất thân từ danh môn đại gia, nhưng một khi đã bước qua cánh cửa thư viện, tất cả chỉ có một thân phận duy nhất: học sinh. Ngươi không cần phải có bất kỳ gánh nặng tâm lý nào. Ngọc Sơn thư viện chỉ chú trọng kỳ tài, không nhìn xuất thân, hãy đem tài học của ngươi ra mà thể hiện, để con cháu hào môn phải nhìn thấy.

Hứa Kính Tông còn chưa kịp nói thì Vân Diệp đã lên tiếng trước. Hắn lấy làm lạ, bởi lẽ với các học sinh khác, Vân Diệp chỉ gật đầu không nói một câu, sao nông gia tử này vừa đến ��ã nói một tràng dài như vậy? Hẳn là có điều cổ quái, nhưng làm theo Vân Diệp thì chắc chắn không sai được. Hắn lập tức nói:

– Học tử Mã Chu, thấy ngươi uy vũ hiên ngang, tương lai nhất định sẽ thành tài. Thư viện đã giúp thì giúp tới cùng, hành trang của ngươi đơn giản, trên người không có gì, e là phải qua đêm ngoài trời. Đêm ở Ngọc Sơn lạnh giá, ta viết một lá thư, ngươi đưa cho quản sự thư viện, để ông ấy an bài chỗ ở. Cơm có thể ăn ở nhà ăn. Nào, đây là phiếu ăn của ta, khi nào thi đỗ thì trả lại là được.

Nói xong liền viết một dòng chữ vào giấy đưa cho Mã Chu, rồi nhét phiếu ăn vào tay hắn, không cho Mã Chu kịp nói gì khi mắt đã đỏ hoe, giục hắn lên núi ngay, đừng để lỡ giờ cơm.

Mã Chu vái Vân Diệp và Hứa Kính Tông một cái thật sâu, bước chân nhẹ nhõm hơn hẳn.

– Lão Hứa, lần sau không được giành cơ hội thi ân với ta.

Thấy Mã Chu đi qua chỗ rẽ, Vân Diệp nói:

Hứa Kính Tông gãi cằm:

– Hầu gia, sao ngài biết Mã Chu Mã Tân Vương là nhân tài?

– Phàm là người làm việc lớn ắt có vận may lớn, mà có vận may lớn thì đầu ắt có khí tượng lành. Sĩ tử vừa rồi tuy nghèo khó, nhưng khí phú quý tỏa ra khiến ta lóa mắt, ắt sẽ là đồng liêu tương lai của chúng ta. Giờ ta cung kính với hắn chút, tương lai sẽ dễ nói chuyện.

– Hầu gia đối với hạ quan cũng có rất nhiều ân huệ, chẳng lẽ tương lai hạ quan cũng sẽ có vận khí lớn sao?

– Ngươi đương nhiên cũng có vận khí lớn, chỉ có điều đám mây trên đầu ngươi lại là mây đen. Ta phải trông coi ngươi cho kỹ, chỉ cần không cẩn thận chút thôi là ngươi đã chạy đi hại người rồi. Hai ta đều không phải người sạch sẽ, nên cứ xích vào nhau mà sống vậy.

Hứa Kính Tông nghe thế, mắt mở to như chuông đồng.

Sân bóng của thư viện được bày kín bàn. Những sĩ tử đã nhận được số thứ tự lần lượt bước vào trường thi. May là hôm nay trên trời tuy có mây đen nhưng không quá dày, che khuất ánh nắng mặt trời. Lại có gió núi thổi qua, khiến trong trường thi hết sức mát mẻ.

Lý Cương cầm một cuộn giấy, đứng trên đài cao nói với ba trăm hai mươi sáu sĩ tử trẻ tuổi:

– Trời cao làm chứng, Ngọc Sơn thư viện ta sẽ công bằng, rõ ràng, trời đất chứng giám. Ngọc Sơn thư viện ta sẽ đối xử mọi người như nhau, bất kể là con cháu quan gia hay sĩ tử hàn môn, bất luận là cao đồ của danh gia hay người tự học thành tài, chỉ cần các ngươi đạt thành tích từ sáu mươi điểm trở lên là có thể nhập học Ngọc Sơn thư viện. Nếu trái lời thề này, chư thần sẽ vứt bỏ ta.

Lời vừa dứt, một nén hương cực lớn được đốt lên. Các tiên sinh thư viện đứng dưới đài bắt đầu phân phát bài thi cho các sĩ tử, yêu cầu sĩ tử trước tiên điền quê quán, danh tính, sau đó đích thân tiên sinh dùng giấy dán kín lại. Chỉ sau khi chấm bài xong mới xé giấy ra. Thực sự không kịp chép bài thi, đành phải làm như thế. Lần sau sẽ có người chuyên môn chép bài thi.

Cách làm này khiến con ngươi Mã Chu hơi co lại. Thấy Vân Diệp cười nhìn mình, hắn mặt đỏ lên, bắt đầu cúi xuống khai tên tuổi, quê quán. Kim Trúc tiên sinh mặt lạnh tanh dán giấy lên, rồi tiếp tục dán cho khảo sinh tiếp theo.

Trên bài thi của Mã Chu có ba đề, trong đó có một đề là: "Cá ta muốn, tay gấu ta cũng mu��n, cả hai không thể cùng có được. Muốn tay gấu thì phải bỏ cá. Nhưng ta lại muốn có cả hai, vậy có cách nào không?"

Đề quái đản gì thế này! Mã Chu toát mồ hôi, vì hắn hiểu câu hỏi này đang so sánh giữa sinh mệnh và tiết tháo. Khổng Tử dạy thành nhân, Mạnh Tử dạy thủ nghĩa, xưa nay chưa từng có ai nói với hắn rằng muốn cả tiết tháo lẫn sinh mệnh là quá tham lam.

Tiếp tục xem xuống dưới, may mắn là hai đề còn lại đều có thể đáp được. Hắn quyết định không làm đề số một, chuyên tâm làm hai đề sau là được. Chuyện này đối với hắn không khó khăn gì. Nén hương cháy được gần một nửa thì hắn đã làm xong hai đề sau, xác nhận kỹ càng rồi mới đem tâm tư đặt vào đề thứ nhất.

Những người có thể tự mình đến thư viện dự thi đều không phải hạng kém cỏi, không có hạng người thừa nước đục thả câu. Người đọc sách ở Đại Đường đều mang trái tim sùng kính với học vấn, chưa có hạng người vô sỉ tự lừa mình lừa người trong phương diện này.

Nén hương đã cháy được một nửa, các sĩ tử trong trường thi người nào ng��ời nấy mặt mày ủ dột, cau có. Nhưng dù cho bọn họ có gan bằng trời cũng không dám lựa chọn ba phải, không dám theo kiểu gió chiều nào xoay chiều đó, bởi vì trong vấn đề này không hề có con đường trung gian.

Vân Diệp thở dài. Tư tưởng xơ cứng khiến bọn họ không dám vượt giới hạn dù nửa bước, nhưng lại không biết rằng chính trị xưa nay không ngừng thỏa hiệp, gác lại bất đồng để tìm cái chung. Trên đời này, không có chuyện gì là không thể thương lượng. Đó là tố chất cơ bản của một quan viên.

Nếu như không có tố chất này, thì không thể làm nổi quan. Lý Cương mới đầu cũng không đồng ý Vân Diệp ra đề này. Văn nhân không có khí cốt thì còn gì là văn nhân? Ông ấy cực kỳ khinh bỉ cách làm của những chính trị gia không có tiết tháo, sẵn sàng bất chấp thủ đoạn vì đạt được mục tiêu. Nhưng Vân Diệp kiên trì, nên mới cho đề này vào bài thi.

Nếu Lý Nhị ở đây sẽ hiểu Vân Diệp, Phòng Huyền Linh cũng sẽ hiểu, Trường Tôn Vô Kỵ cũng hiểu, bởi vì bọn họ hiểu rằng, cứng không được lâu, mềm không thể giữ. Bọn họ rất thấu hi��u đạo lý nằm sâu bên trong.

Đại Đường quá cương cường, còn Đại Tống sau này lại quá mềm yếu. Một tan rã trong những cuộc chém giết, một diệt vong vì quá nhún nhường. Vân Diệp rất muốn đem tinh thần hiệp thương quán triệt cho quan viên Đại Đường. Người nhà với nhau cả, có gì mà không ngồi xuống nói chuyện được với nhau, tốt hơn nhiều so với việc xách đao chém vào đầu. Quân đội là thủ đoạn nói chuyện cuối cùng, không thể dùng bừa. Bảo vệ bách tính, mở rộng không gian sinh tồn mới là chức trách quân đội nên làm. Bản chất của chính trị nên tách bạch khỏi quân đội. Quân đội nên xuất hiện ở sa mạc, hoang nguyên, rừng núi, biển rộng, chứ không phải vây kín Trường An.

– Ngươi là người tự do, tới từ nơi quỷ dị, hướng đi mơ hồ, có chút suy nghĩ khác lạ cũng không có gì đáng nói. Lão phu tuy không biết vì sao ngươi nhất định cho đề này vào, nhưng lão phu nhìn ra ngươi vô cùng thống khổ nên mới đồng ý. Chính là để ngươi nhìn thấy rõ hiện thực. Sức mạnh của thói quen rất mạnh, ngươi khiêu chiến với nó thì hậu quả còn đáng s�� hơn châu chấu đá xe. Ngươi không cần lo lắng những lời chỉ trích dồn dập sắp tới. Lão phu đã nói với các tiên sinh khác rằng, đề này là để khảo nghiệm tâm trí học sinh. Một khi lựa chọn trả lời, hơn nữa tìm kiếm ra biện pháp, thì bất kể thành tích hắn xuất sắc ra sao, thư viện cũng sẽ đánh trượt, không cho bất kỳ cơ hội nào.

Đang suy nghĩ miên man thì lời nói của Lý Cương chậm rãi vang lên sau lưng Vân Diệp. Ông già này luôn dung túng mình, dù biết rõ điều mình làm là sai lầm, cũng mặc cho y thử. Cuối cùng, đến khi mọi chuyện vượt quá tầm kiểm soát, ông lại không chút do dự đứng ra giải quyết hậu quả cho y.

Vân Diệp chợt nghĩ, học thuyết của chính trị gia đời sau còn chưa thích hợp với hoàn cảnh xã hội hiện tại. Thứ này sản sinh sớm nhất ở Bắc Âu, hiện vẫn còn đang ở xã hội nguyên thủy, vẫn là cường đạo xách rìu đi ăn cướp, cưỡng gian, giết người.

Nghĩ đến đó đã thấy nản. Châu Âu hiện vẫn nằm dưới sự thống trị của bọn điên, giáo hoàng vừa mới thiêu hủy thư viện La Mã, vô số công quốc chém giết lẫn nhau, các kỵ sĩ cầm gậy dài bọc vỏ sắt đâm chọc lung tung.

Kinh thánh vẫn viết trên da dê, muốn viết một trang kinh phải giết một con dê. Còn lạc hậu, nguyên thủy hơn xa Đại Đường, ấy vậy nhưng khi Hoa Hạ bị tư tưởng Nho giáo kìm kẹp, bọn họ nhờ tư tưởng tiến bộ mà vượt lên từ lúc nào không hay.

Vân Diệp đột nhiên thấy cách làm của mình đã lẫn lộn đầu đuôi rồi. Tổ tiên xưa nay chưa bao giờ thiếu trí giả, thứ "hàng giả" như mình thay họ làm cái gì? Mình đâu phải chính trị gia, cũng chẳng phải triết gia, quân sư gia cũng không phải nốt.

Học thức của mình có uyên bác bằng Lý Cương không? Không! Ý chí của mình có kiên cường bằng Lý Nhị không? Không! Giết bao nhiêu nhi tử, nữ nhi như thế, nếu là mình thì điên mẹ nó lâu rồi. Mình một lòng muốn thay đổi Đại Đường, nhưng không biết rằng Đại Đường cũng đang thay đổi mình. Học thuyết đời sau thực sự là đúng sao? Ít nhất hiện giờ, con dân Đại Đường có lẽ là những người dân hạnh phúc nhất thế giới, cho dù đại bộ phận còn ăn chưa đủ no.

Quan lại Đại Đường lúc này cũng thanh liêm nhất. Nạn châu chấu tới, có người nhảy vào lửa để gánh vác trách nhiệm. Trường An cháy có người nhốt mình trong nhà chịu chết cháy, còn muốn bọn họ làm gì nữa? Dù hiện giờ xuất hiện một trường học tốt mà bách tính không được hưởng thụ, chẳng phải đã có quan viên tới lý luận sao? Hoàn toàn không thèm ��ể ý, đứng trước mặt một vị thái phó, một vị quốc hầu, vẫn dám chỉ mặt quát tháo. Cho tới khi thư viện đồng ý xây một trường tiểu học mới, hắn mới cung kính xin lỗi, mặc dù khi đi, hắn lén lút nói mong đại nhi tử của mình được vào thư viện học, còn tặng Vân Diệp mấy xe trà tươi. Như thế là huyện lệnh xứng chức nhất mà Vân Diệp thấy trong hai kiếp.

Đợi Lý Thừa Càn kế vị thì nói với hắn về tính nguy hại của tiết độ sứ là được, tùy hắn giải quyết. Mình chỉ cần đem khoa học tự nhiên quý giá truyền thừa tiếp, trở thành tông sư một đời là được, còn là đại tông sư ấy chứ, không phải cái lão tông sư giả suốt ngày trốn trong nhà cùng cô cô gây giống kia.

– Lý sư, phàm là người trả lời đề đầu tiên thì nhất định phải đánh trượt.

Vân Diệp cười rạng rỡ, còn nhấn mạnh:

– Nhất định phải đánh trượt.

Mi thọ của lão Lý tựa hồ đang nhảy múa, vuốt râu cực kỳ hài lòng, lặp lại lời của Vân Diệp:

– Nhất định phải đánh trượt.

Nói xong hai người cười lớn, khiến các khảo sinh đưa mắt nhìn nhau, không hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Trong đầu Mã Chu xoay chuyển vô số suy nghĩ. Sinh tồn giữa khe hở tuy khó nhưng không phải là không có cách, chỉ là dù thế nào cũng không thoát khỏi việc thiếu đi đại nghĩa.

Hắn cực kỳ có thiện cảm với thư viện. Hôm qua, Vân Diệp cổ vũ khiến hắn tự tin lên rất nhiều. Phiếu ăn của Hứa Kính Tông đã giải quyết được khốn cảnh của hắn. Ở tàng thư lâu một đêm khiến hắn thích mê kho sách nhiều như biển của thư viện. Dù là bánh bao ngon nhất của thư viện cũng không thể khiến hắn đặt quyển sách trong tay xuống. Cả đêm không ngủ mà hắn mới đọc được hai cuốn sách. Dù hắn có tài xem qua là nhớ cũng không thể đọc hết sách của thư viện.

Dán giấy lên tên tuổi, nguyên quán làm một chút thấp thỏm cuối cùng của hắn tan biến, không sợ quan chấm thi dựa vào thân phận người thi mà chấm bài nữa. Mắt nhìn núi xanh nước biếc, cây cao gió mát, đây là chốn thần tiên, là chốn bồng lai tiên cảnh trong mơ của học tử. Tiếc là ta không có duyên. Lòng hắn đau đớn, nước mắt không ngừng chảy xuống.

Nhưng bút ở tay v��n vững vàng, những hàng chữ lớn xuất hiện trên bài thi: "Cá ta muốn; tay gấu, ta cũng muốn; cả hai không thể cùng có được, vậy bỏ cá lấy tay gấu. Sống, ta muốn; nghĩa, ta cũng muốn; cả hai không thể kiêm toàn, vậy bỏ sống mà chọn nghĩa vậy."

Viết xong, hắn như bị rút mất xương sống. Tay hắn nắm chặt, bút lông tinh xảo của thư viện bị hắn vô thức bóp gãy, khiến tay dính đầy mực đen. Hắn cảm thấy mình đã vứt bỏ thứ tuyệt vời nhất trong lịch sử, đây thực sự là nỗi đau khiến người ta không muốn sống nữa.

Những thư sinh khác không do dự nữa, cũng viết rất nhanh, miệng bất giác đọc thành tiếng, hơn nữa đọc mỗi lúc một lớn: "Cá ta muốn; tay gấu, ta cũng muốn; cả hai không thể cùng có được, vậy bỏ cá lấy tay gấu. Sống, ta muốn; nghĩa, ta cũng muốn; cả hai không thể kiêm toàn, vậy bỏ sống mà chọn nghĩa vậy."

Lý Cương từ ghế đứng dậy, nhìn xuống các sĩ tử phía dưới và hỏi:

– Có ai trả lời đề đầu tiên không?

Phía dưới im phăng phắc. Lý Cương cao giọng hỏi lại:

– Có ai trả lời đề đầu tiên không?

Vẫn kh��ng có ai trả lời. Lý Cương không hỏi nữa, nhìn nén hương. Khi làn khói cuối cùng tan đi, ông cầm lấy bài thi, xé thành hai mảnh ném lên không trung:

– Hai đề sau rất đơn giản, chỉ được ba mươi điểm. Đề đầu khó nhất, được bảy mươi điểm. Các ngươi đã đối diện với lòng mình và đưa ra lựa chọn chính xác nhất. Không trả lời chính là đáp án! Ngọc Sơn thư viện cho rằng, phẩm cách cao thượng mới là sự cao thượng thực sự. Học thức có thể thiếu, không là gì cả, chỉ cần học là được. Nhưng phẩm cách mà thiếu thì không thể học được. Hoan nghênh các ngươi, những học sinh mới của thư viện! Tất cả các ngươi đều là những đứa trẻ ngoan, hợp cách. Thư viện hoan nghênh các ngươi!

Không có mấy tiếng reo hò, đa phần đều là tiếng khóc lớn. Đây là cuộc khảo nghiệm với tâm linh, với cả Vân Diệp, Mã Chu và tất cả mọi người.

Cùng lúc ấy, Lý Nhị ngồi ở ban công tầng hai của khu làm việc thư viện, ung dung nhấp một ngụm trà, nhìn khung cảnh ồn ã bên ngoài. Một tờ giấy trải trên bàn bên cạnh. Khảo thí của thư viện rất thành công, chỉ m���t đề thi đã phân định được hiền lương hay gian ngu. Thủ đoạn rất hay: ngươi làm bài, ta phán quyết. Không đáp là hiền lương, đáp là gian ngu. Hay! Đây mới là anh tài thiên hạ nằm hết trong tay ta.

Vô Thiệt xuất hiện trước mặt Vân Diệp, khiến khuôn mặt tươi cười của y biến thành băng sương. Lão thái giám âm u này quang minh chính đại xuất hiện ở đây, điều đó có nghĩa là Lý Nhị đang ở cách đây không xa. Hoa màu đã chín, tất nhiên đã đến lúc thu hoạch.

Bản văn này, với từng câu chữ được trau chuốt, là tài sản trí tuệ của truyen.free, mong bạn đọc cùng gìn giữ.