Không chỉ phương Tây, mà ngay cả giới lãnh đạo ba nước Baltic cũng đang nín thở mong đợi phản ứng từ Điện Kremlin. Đã bốn ngày trôi qua kể từ sự kiện 19/8, nhưng giới lãnh đạo Liên Xô vẫn im lặng như tờ, dường như muốn phủ nhận hiệp ước liên bang mới vừa được dự thảo.

Tổng thống Estonia Arnold Rüütel vẫn lánh sang Phần Lan, theo dõi mọi động thái của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, đồng thời chuẩn bị thành lập chính phủ lưu vong. Trong khi đó, quyền Tổng thống Latvia Anatolijs Gorbunovs và Chủ tịch Hội đồng Tối cao Litva Vytautas Landsbergis bí mật họp bàn, tìm cách đối phó với mối đe dọa từ Nga. Dù Liên Xô đang lâm vào khủng hoảng sâu sắc, nhưng vẫn thừa sức đè bẹp ba quốc gia nhỏ bé này.

Cuộc họp mật đi đến kết luận rằng: ngoài việc huy động toàn bộ lực lượng vũ trang để phòng thủ, họ sẽ kêu gọi sự can thiệp của NATO. Phương Tây tự tin cam đoan rằng nếu Liên Xô tấn công Baltic, NATO sẽ lập tức điều quân "ổn định tình hình". Dĩ nhiên, ba nhà lãnh đạo hiểu rõ những lời hứa này hão huyền đến mức nào. Lý do họ dám phản bội là vì Liên Xô hàng chục năm qua chưa từng chứng tỏ sức mạnh quân sự thực sự qua một cuộc chiến tranh đẫm máu nào.

Trong khi Baltic đang sôi sục với những cuộc thảo luận, tại Điện Kremlin, Yanayev đang thực hiện hai việc trọng yếu:

**Thứ nhất: Sửa đổi Hiến pháp về quyền của các nước cộng hòa.**

Theo Hiến pháp Liên Xô hiện hành: - Mỗi nước cộng hòa có hiến pháp riêng, nhưng không được trái với Hiến pháp Liên Xô. - Có cơ quan quyền lực và quản lý nhà nước tối cao riêng. - **Có quyền tự do rút khỏi Liên Xô.** - Lãnh thổ không thể thay đổi nếu không được đồng ý. - Có quốc tịch riêng, đồng thời là công dân Liên Xô. - **Có quyền quan hệ ngoại giao, ký hiệp ước, trao đổi ngoại giao và tham gia tổ chức quốc tế.**

Điều khoản "quyền tự do rút khỏi Liên Xô" khiến Yanayev vô cùng gai mắt. Thời Stalin, điều này chỉ mang tính hình thức. Đến thời Khrushchev và Brezhnev, điều này bắt đầu lung lay. Còn dưới thời Gorbachev, bọn ly khai đã vin vào điều luật này như một lá cờ để chống lại vị Tổng thống yếu kém.

*"Đã đến lúc dạy cho lũ phản bội không biết trời cao đất dày một bài học."*

Yanayev cầm bút, gạch bỏ điều luật ấy. Cây bút của ông dừng lại trước dòng "quyền quan hệ ngoại giao", chần chừ một thoáng.

Ông muốn biến các nước cộng hòa thành khu tự trị dân tộc, sáp nhập mười sáu nước cộng hòa vào lãnh thổ thực sự của Liên Xô. Nhưng đây là một quá trình dài hơi và đổ máu. Tình hình nội bộ đầy biến động hiện tại chưa cho phép thực hiện một cuộc "đại phẫu" phức tạp đến thế. Cuối cùng, ông đành gác lại điều khoản này với nỗi bất đắc dĩ.

*"Mọi thứ phải tiến hành từng bước. Nếu vội vàng, hậu quả khó lường. Nếu bọn chúng nhượng bộ, ta sẽ tiến thêm bước nữa."*

Yanayev đóng Hiến pháp lại, sẵn sàng triệu tập hội nghị Bộ Chính trị để bàn về sự thay đổi mang tính chấn động này.

Dù sao, hội nghị rốt cuộc cũng chỉ mang tính hình thức. Dù có đồng ý hay không, Yanayev vẫn sẽ hành động. Trong cuộc họp kín, các phản ứng đều không đồng nhất. Ngoại trừ Bí thư thứ nhất các nước cộng hòa và Phó Tổng Bí thư Trung ương Đảng Ivashko (đang phẫu thuật tuyến giáp), tất cả đều tham dự.

Khi Yanayev tuyên bố xóa bỏ quyền ly khai trong Hiến pháp, cả phòng xôn xao. Nhiều người cho rằng ông ta quá điên rồ, sẽ đẩy Liên Xô vào vòng nội chiến.

Nhưng một số vẫn trung thành ủng hộ. Tổng biên tập tạp chí *Người Cộng sản* Frolov ngay lập tức tuyên bố sẵn sàng đăng tải thông tin khi cần. Dù bị nhiều người liếc mắt khinh bỉ, Yanayev đều ghi nhớ. Shenin, Bí thư Ban Bí thư mới được bổ nhiệm sau sự kiện Biệt thự Foros, hoàn toàn đứng về phía Yanayev. Ông ta đồng ý với đề xuất, chỉ khẽ hỏi: *"Nếu sự việc vỡ lở, chúng ta sẽ ứng phó ra sao?"*

*"Hơn nữa, chúng ta chưa sẵn sàng cho chiến tranh toàn diện với các nước cộng hòa."* — Tư lệnh chính trị quân đội Surkov chỉ ra rằng trong quân đội đang tồn tại sự chia rẽ về tư tưởng, một bộ phận có xu hướng ngả về phe dân chủ, thậm chí có dấu hiệu bất tuân mệnh lệnh. Đây rõ ràng là di sản từ thời Gorbachev để lại.

Yanayev mỉm cười bí ẩn. Ông đã có kế hoạch, nhưng cần thảo luận kỹ hơn với Yazov, Surkov và Đại tướng Valentin Varennikov. Một số việc không thể nói trước đám đông.

*"Chẳng lẽ các đồng chí muốn đứng nhìn Liên Xô tan rã? Hay đã sốt ruột muốn thay lòng đổi dạ, từ bỏ lý tưởng của chúng ta?"* — Giọng Yanayev không lớn, nhưng từng chữ như những nhát búa giáng thẳng vào tâm can mọi người.

Căn phòng dần im lặng. Sắc mặt nhiều người trở nên tái nhợt. "Đổi danh phận" là gì, ai cũng hiểu, nhưng không dám nói ra.

Yanayev tiếp tục: *"Năm 1812, chúng ta từng nghĩ không thể ngăn Napoleon tiến vào Moskva. Năm 1942, trong chiến hào, chúng ta tưởng không thể chặn bước quân phát xít. Nhưng giờ đây, những kẻ xâm lược ấy đã phải nằm dưới làn hỏa lực Katyusha của chúng ta. Vậy mà giờ, chỉ ba nước Baltic bé nhỏ lại làm các đồng chí nao núng?"*

Tất cả im lặng. Ý chí của lãnh tụ trong việc sửa đổi Hiến pháp đã quá rõ ràng, phản đối giờ đây cũng chỉ là vô ích. Nhưng bước tiếp theo sẽ thế nào, không ai biết, chỉ hi vọng Yanayev không hành động theo cảm tính nhất thời.

*"Không ngờ đấy."* — Zasokhov vứt bút, cười khẩy nói với Shenin: *"Quân đội chúng ta lại chĩa súng vào chính những người dân mà mình có nhiệm vụ bảo vệ. Nếu chuyện xâm lược Baltic lộ ra, người dân sẽ nghĩ gì? Rằng chúng ta là lũ điên cuồng chiến tranh?"*

Shenin đẩy kính, đáp lại với vẻ mặt nghiêm nghị: *"Có lẽ Đảng Cộng sản có quá nhiều kẻ nhút nhát như đồng chí, nên phương Tây mới có cơ hội chui vào từng kẽ hở."*

*"Tôi không phản đối dùng chiến tranh để thu hồi lãnh thổ."* — Zasokhov giơ tay tỏ vẻ vô tội: *"Nhưng ít nhất phải xem xét tình hình hiện tại: bạo loạn nổ ra khắp nơi, các thành phố lớn bất ổn. Dù tạm thời đàn áp được, nhưng không biết khi nào sẽ bùng lại. Giữ ổn định mới là quan trọng. Thà tạm thời hòa hoãn, chờ thời cơ chín muồi thì hơn."*

Shenin khép sổ lại, dịch chỗ ngồi ra xa Zasokhov, dứt khoát nói như đoạn tuyệt: *"Kẻ thù sẽ không bao giờ cho đồng chí cái gọi là "thời cơ chín muồi" đâu. Zasokhov, đồng chí quả thực non nớt trong vấn đề đối ngoại."*

Zasokhov nhếch mép: *"Tùy đồng chí. Nhưng nước cờ này của Yanayev sẽ châm ngòi cho một cuộc nổi dậy của các nước cộng hòa, thiêu cháy mọi thành quả mà thế hệ cha ông đã gây dựng."*

*"Đồng chí nhầm rồi."* — Shenin mỉm cười, ánh mắt khinh thường chợt lóe sáng: *"Ngọn lửa cách mạng thiêu rụi xiềng xích xã hội cũ. Liên Xô sẽ tái sinh từ tro tàn."*

Bản dịch này được thực hiện bởi truyen.free và giữ nguyên bản quyền theo quy định.